Niet 'hoe' maar 'dat'

Gepost op zaterdag, 28 maart 2015 Gepost in Teksten Aantal hits 2792

Niet 'hoe' maar 'dat'
Harry zag opnieuw hoe/dat Sneep de Grote Zaal verliet.

Onlangs heb ik een oude schuld ingelost. Mijn zoon, nu twaalf jaar oud, had enkele jaren geleden alle delen van de Harry Potter-reeks gelezen. Als ik dat nou ook deed, dan zou ik daar veel plezier aan beleven en konden we het erover hebben. Ik beloofde het, begon inderdaad, maar kwam er na het eerste deel niet meer aan toe. Gewoon, wegens tijdgebrek. En omdat er nog een hele stapel andere boeken lag. Maar hij kwam erop terug. En toen ben ik ze allemaal gaan lezen.

Langdradig Weekblad

Er is veel gezegd en geschreven over de Potter-vertalingen van Wiebe Buddingh'. Ik heb ze met veel genoegen gelezen. Ze hebben vaart, ze stuwen je voort, vooral wanneer het spannend begint te worden. Je wordt in niets gehinderd bij het lezen, een piepklein spelfoutje daargelaten. Buddingh' is op zijn best in de vertaling van eigennamen. Er zitten prachtige vondsten tussen. Het mooist vind ik de vertaling van typisch potteriaanse zaaknamen, zoals het Langdradig Weekblad (geen krant maar een plant, de Venomous Tentacula) en de Sluipwegwijzer (Marauder's Map), waarmee Potter kan zien wie zich waar in Zweinstein bevindt. Het woord 'dreuzel' verdient ruime toepassing in het Nederlands. Jammer dat het naar iets verwijst wat we in onze wereld niet kennen (iemand die is geboren uit ouders die niet kunnen toveren).

How

Toch bleef ik aan één ding haken. En trouwens niet alleen bij Wiebe Buddingh', maar bij wel meer vertalers. Het gaat om het gebruik van 'hoe' als vertaling van how. Zo staat op pagina 480 van deel 7 van de Potter-reeks, Harry Potter en de relieken van de dood (het is maar één van de vele voorbeelden): 'Harry zag opnieuw hoe Sneep de Grote Zaal verliet.'

Ik vind dat vreemd. Je ziet volgens mij niet 'hoe' iemand een zaal verlaat. Want 'hoe' zegt iets over de manier waarop of in welke gemoedstoestand hij dat doet. Noem het flauw, maar als ik 'Harry zag opnieuw hoe Sneep de Grote Zaal verliet' lees, dan denk ik meteen: Hoe dan? Lopend op zijn handen? Hinkelend? Achterstevoren? Of woedend of bedroefd? In het Nederlands gaat het er naar mijn idee in zulke gevallen om dát je iemand de zaal ziet verlaten, niet hoe. Ik zou daarom geschreven hebben: 'Harry zag opnieuw dat Sneep de Grote Zaal verliet.' Er zijn maar weinig situaties (in elk geval in de Potter-vertalingen) waarin de nadruk ligt op de manier waarop iemand de handeling uitvoert. Mijn vertaaladvies voor how zou dan ook zijn om eerder voor 'dat' te kiezen dan voor 'hoe'.

Gierzwaluw

En toch... Daags nadat ik de bovenstaande alinea's heb geschreven vertelt Peter Vandermeersch in De wereld draait door over de Eerste Wereldoorlog. Hij gebruikt 'hoe' bijna uitsluitend in gevallen waarin ik 'dat' zou hebben gezegd. In dezelfde week lees ik De gierzwaluw van Remco Daalder. Hetzelfde verhaal. Veel zinnen als: 'En dan, op 14 mei, slecht weer, koud, regen, zie ik op de webcam hoe er ineens een tweede gierzwaluw de kast in komt.' (Hoewel een uitstekende verteller is Daalder bepaald geen zorgvuldige taalgebruiker.) In beide gevallen gaat het niet om vertaald maar om oorspronkelijk Nederlands. Ontgaat mij iets? 'Mag' je 'hoe' gebruiken in plaats van 'dat'? Ik ga eens een onderzoekje instellen. Wordt vervolgd.

Gedoe

En of mijn zoon en ik het erover hebben gehad. Nee, niet over het hoe/dat-probleem, wel over de Potter-reeks. Dat laatste deel is ons beider favoriet, met deel 5 (De Orde van de Feniks) als goede tweede en deel 3 (De gevangene van Azkaban) als derde. Deel 4 (De vuurbeker) viel mij overigens een beetje tegen. Te veel uitweidingen, te veel gedoe om de hoofdhandeling heen: de strijd van Potter tegen Voldemort. Maar al met al snap ik heel goed hoe de reeks zo succesvol is.

Foto: © Anders.Bachmann op Flickr (Creative Commons)

5.0/5 rating (2 votes)
blog comments powered by Disqus